✍️ حجت الاسلام والمسلمین حسین تمرخانی مدیر حوزه علمیه خواهران استان ایلام

حکم تاریخی حضرت آیت‌الله العظمی میرزای شیرازی(قدس‌سره) در جریان نهضت تنباکو، تنها یک فتوای فقهی نبود؛ بلکه نمونه‌ای برجسته از «حکم حکومتی» و مدیریت هوشمندانه میدان نبرد با استعمار به‌شمار می‌رفت. آن مرجع بصیر با درکی عمیق از ابعاد نفوذ بیگانگان، چنین مرقوم فرمودند:

«بسم‌الله الرحمن الرحیم، الیوم استعمال تنباکو و توتون بِأَیِ نحوٍ کان در حکم محاربه با امام زمان علیه‌السلام است. حرره الاقل محمدحسن الحسینی.»

به‌کارگیری عبارت «در حکم محاربه با امام زمان(عج)» نشان داد که مسئله تنباکو صرفاً یک موضوع اقتصادی یا تجاری نیست، بلکه تهدیدی علیه استقلال و هویت امت اسلامی است. این نگاه راهبردی، سه درس مهم و ماندگار برای امروز جامعه ایران اسلامی به همراه دارد:

۱. تغییر تراز نبرد و مقابله با استحاله ساختاری

میرزای شیرازی(ره) به‌خوبی دریافته بود که استعمار تنها به‌دنبال سلطه اقتصادی نیست، بلکه هدف اصلی آن، تغییر تدریجی ساختارهای هویتی و وابسته‌سازی ملت‌هاست. ایشان با انتقال میدان مبارزه از عرصه تجارت به حوزه «ایمان و اقتدار معنوی»، معادلات دشمن را برهم زدند. این اقدام نشان داد که هرگاه ملت‌ها بر سرمایه‌های معنوی و هویتی خود تکیه کنند، قدرت‌های سلطه‌گر در برابر اراده عمومی ناکام خواهند ماند.

۲. درایت حکیمانه و موقعیت‌شناسی تاریخی

حکم تحریم تنباکو حاصل یک تصمیم احساسی و مقطعی نبود، بلکه برآمده از درک صحیح شرایط زمان و شناخت دقیق از اهداف استعمار بود. این موقعیت‌شناسی تاریخی نشان داد که رهبری دینی می‌تواند با تصمیمی به‌هنگام، تهدیدی بزرگ را به فرصتی برای تقویت عزت و انسجام ملی تبدیل کند؛ تجربه‌ای که همچنان برای مواجهه با چالش‌های پیچیده امروز الهام‌بخش است.

۳. پیوند راهبردی هدایت و اراده مردمی

نهضت تنباکو ثابت کرد هرجا پیوند میان هدایت مرجعیت و همراهی مردم شکل بگیرد، پیچیده‌ترین طرح‌های نفوذ نیز محکوم به شکست خواهد بود. شجاعت در تصمیم‌گیری، تبیین صریح خطر و اعتماد عمومی به مرجعیت، سه ضلع اصلی این پیروزی تاریخی بودند؛ الگویی که امروز نیز در صیانت از منافع ملی و مقابله با جنگ ترکیبی دشمنان، کارآمد و راهگشاست.

در جمع‌بندی می‌توان گفت نهضت تنباکو تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه الگویی ماندگار از «مقاومت هوشمند» در برابر سلطه‌طلبی است. میراث میرزای شیرازی(ره) به ما می‌آموزد که حفظ استقلال کشور، مستلزم هوشیاری تمدنی، انسجام ملی و پیوند مستحکم مردم با رهبری دینی است؛ پیوندی که همواره ضامن اقتدار و عزت ایران اسلامی در معادلات منطقه‌ای و جهانی خواهد بود.